الوقت - به تازگی «سید عباس عراقچی» در رأس یک هیئت دیپلماتیک به عراق سفر کرده است. این نخستین سفر وزیرخارجه ایران به بغداد پس از جنگ 40 روزه و در شرایط حساس منطقهای بود که صورت میگرفت. در واقع سفر سید عباس عراقچی به عراق در شرایطی انجام شد که منطقه پس از جنگ اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و در نهایت پذیرش آتش بس از سوی متجاوزان وارد مرحلهای جدید شده است. بنابراین به نظر میرسد که این سفر صرفاً یک دیدار دوجانبه نیست، بلکه بخشی از دیپلماسی فعال تهران برای تثبیت دستاوردهای سیاسی و امنیتی پس از جنگ، تقویت محور همکاریهای منطقهای و مدیریت تحولات پس از آتشبس ارزیابی میشود.
قدردانی از مواضع عراق در حمایت از ایران
گزارش رسانهها حاکی از آن است که یکی از مهمترین اهداف سفر وزیرخارجه ایران به عراق، قدردانی از دولت و ملت عراق به دلیل محکوم کردن حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و حمایت سیاسی از تهران است. عراقچی نیز در دیدارهای خود از مواضع بغداد و همکاری دولت عراق در دوره بحران تقدیر کرد و بر ادامه هماهنگیهای دو کشور تأکید داشت.
تاکید بر پیوندهای امنیتی
کارشناسان معتقدند که امنیت عراق مستقیماً با امنیت ایران پیوند خورده است. از این رو به نظر میرسد که یکی از محورهای اصلی مذاکرات طرفهای ایرانی و عراقی، اجرای کامل توافقات امنیتی دو کشور و جلوگیری از استفاده گروههای تروریستی یا قدرتهای خارجی از خاک عراق علیه ایران بوده است. همچنین تهران خواهان تداوم همکاری بغداد برای جلوگیری از هرگونه تهدید امنیتی از مرزهای مشترک است.
لازم به ذکر است که توافق امنیتی ایران و عراق (اسفند ۱۴۰۱/مارس ۲۰۲۳) و روند اجرای آن با هدف پایان فعالیت گروههای مسلح مخالف ایران در اقلیم کردستان یکی از مهمترین محورهای مذاکرات اخیر وزیرخارجه ایران در بغداد بوده است.
در آن توافق عراق متعهد شده بود که مانع فعالیت گروههای مسلح مخالف جمهوری اسلامی در مرزهای مشترک شود، اردوگاههای این گروهها را جمعآوری یا جابهجا کند و اجازه ندهد از خاک عراق علیه ایران عملیات انجام شود.
تحولات نشان میدهد بغداد برخلاف فشار آمریکا حاضر شده همکاری امنیتی با تهران را گسترش دهد و این موضوع نشاندهنده اعتماد دولت عراق به ایران است و نشان میدهد که روابط دو کشور در حوزههای امنیتی وارد مرحلهای «راهبردی» شده است.
از سوی دیگر کارشناسان معتقدند که علی رغم امضای این توافق هنوز همه تعهدات عراق اجرا نشده و دولت عراق باید کنترل بیشتری بر اقلیم کردستان اعمال کند. به گفته کارشناسان خلع سلاح کامل گروههای مخالف ایران ضروری است و ایران بر این موضوع تاکید دارد.
حازم الشمری، تحلیلگر سیاسی عراقی هم در گفتوگو با رسانههای عراقی اظهار داشته است که عراق در تلاش است نقش «پل ارتباطی» میان ایران و کشورهای منطقه را حفظ کند و سفر عراقچی نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ یعنی هماهنگی امنیتی، جلوگیری از سوءاستفاده از خاک عراق و حفظ ثبات داخلی این کشور.
قاسم الاعرجی، مشاور امنیت ملی سابق عراق هم گفته است که عراق به اجرای توافق امنیتی با ایران متعهد است و اجازه نخواهد داد از خاک عراق علیه کشورهای همسایه، از جمله ایران، استفاده شود. این موضع پیش از سفر عراقچی نیز در نشست کمیته امنیتی مشترک ایران و عراق هم تکرار شده بود.
هماهنگیهای بین المللی
این را هم باید در نظر داشت که جنگ اخیر علیه ایران و تن دادن آمریکا و رژیم صهیونیستی به آتش بس، معادلات غرب آسیا را تغییر داده است. بر همین اساس، عراقچی با مقامهای عراقی درباره آینده امنیت منطقه، کاهش تنشها، وضعیت سوریه، لبنان، فلسطین و همچنین نقش کشورهای منطقه در جلوگیری از گسترش بحران رایزنی کرد. از نگاه تهران، کشورهای منطقه باید بدون مداخله قدرتهای فرامنطقهای، سازوکارهای امنیتی خود را تقویت کنند.
گزارشها نشان میدهد از اهداف سفر عراقچی به عراق، هماهنگ کردن مواضع تهران و بغداد در قبال تحولات بینالمللی و رایزنی درباره روندهای دیپلماتیک منطقهای بود. جمهوری اسلامی تلاش دارد در کنار کشورهای همسایه، از راهکارهای سیاسی برای کاهش تنشها و جلوگیری از شکلگیری ائتلافهای ضدایرانی حمایت کند.
در واقع به نظر میرسد که انتخاب عراق بهعنوان یکی از نخستین مقاصد سفرهای خارجی عراقچی پس از جنگ، حامل این پیام است که روابط تهران و بغداد همچنان راهبردی است و جنگ اخیر نتوانسته جایگاه منطقهای ایران را تضعیف کند. حضور فعال دیپلماتیک در بغداد همچنین نشانهای از تداوم سیاست همسایگی دولت ایران تلقی میشود.
